- Đó là thị trường nông thôn, nơi cư dân đang có tới 62 triệu người trong tổng số 85 triệu dân (năm 2007) của cả nước. Thị trường nông thôn có tiềm năng lớn, rất đáng để doanh nghiệp, doanh nhân quan tâm đầu tư kinh doanh với ý nghĩa sâu sắc: phát triển nông thôn mới ấm no, hạnh phúc.

Tiềm năng to lớn của thị trường

Về thị trường hàng hóa, đó là những mặt hàng cần thiết cho sản xuất nông nghiệp, như phân bón, thuốc trừ sâu; những nguyên vật liệu cho sản xuất của các doanh nghiệp; những hàng tiêu dùng cho các tầng lớp cư dân nông thôn. Nhu cầu về các loại hàng hóa này ngày càng lớn, hệ thống phân phối hàng hóa cần được tổ chức lại, bảo đảm cung ứng phù hợp với từng vùng, từng lớp người và từng thời gian. Mức tiêu dùng cho cuộc sống của cư dân nông thôn cũng ngày càng cao; từ ăn, mặc, đi lại đến tiện nghi trong gia đình; đòi hỏi những mặt hàng có giá trị cao, chất lượng tốt, nhất là cư dân các đô thị (thị trấn, thị tứ).

Đối với thị trường khoa học, công nghệ, nông thôn đang là địa bàn rộng lớn để ứng dụng công nghệ mới: đó là giải pháp về công nghệ để nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi; để nâng cao chất lượng sản phẩm công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ và để khắc phục ô nhiễm môi trường các làng nghề. Các cơ sở kinh doanh ở nông thôn cũng đang rất cần nâng cao kỹ năng quản lý doanh nghiệp. Nông thôn cũng đang rất cần phát triển văn hóa, y tế, xây dựng những thiết chế văn hóa nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa cộng đồng, thực hiện nếp sống văn minh, hiện đại.

Thị trường lao động nông thôn hiện đang có bước chuyển dịch lớn về cơ cấu, từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Phát triển các loại doanh nghiệp là hướng chủ yếu để thực hiện sự chuyển dịch này, theo hướng giảm số lao động thuần nông, tạo cho cơ cấu hộ gia đình nông thôn vừa có lao động làm nông nghiệp vừa có lao động công nghiệp và dịch vụ. Đáng chú ý là trong số 16,5 triệu thanh niên nông thôn hiện nay, chỉ có 12% tốt nghiệp trung học phổ thông và 3,11% có trình độ chuyên môn kỹ thuật (thấp hơn bốn lần so với thanh niên thành thị). Vì vậy, cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghề cho lao động nông thôn gắn với nhu cầu, kể cả bồi dưỡng kiến thức quản lý cho cán bộ thôn, xã.  

Thị trường đất đai đang rất sôi động ở nông thôn cũng cần có những giải pháp thiết thực để ổn định và phát triển theo đúng quy luật của thị trường. Doanh nghiệp có thể tham gia vào nhiều hoạt động, như: đầu tư hạ tầng kỹ thuật nhằm bảo đảm diện tích lúa; tham gia việc dồn điền đổi thửa để hình thành trang trại, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, v.v... Ở những vùng đất bị thu hồi cho phát triển công nghiệp, các doanh nghiệp có thể thực hiện chủ trương để nông dân góp vốn bằng quyền sử dụng đất vào doanh nghiệp.

Thị trường tài chính, tiền tệ ở nông thôn cũng đang nóng bỏng. Nông thôn đang có nhu cầu lớn về vốn cho sản xuất nông nghiệp và cho thủ công mỹ nghệ làng nghề. Cần phát triển các loại quỹ: quỹ tín dụng nhân dân, quỹ tín dụng hợp tác, mở rộng cho vay đến hộ, trang trại... Nhu cầu đầu tư phát triển nông thôn cũng rất lớn, rất cần doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn; khu, cụm tiểu thủ công nghiệp và góp vốn với các hộ nông dân trong sản xuất nông, lâm, thủy sản.

Mấy nét phác họa trên đây đủ cho thấy thị trường nông thôn là rất rộng lớn và đầy tiềm năng. Phát triển thị trường nông thôn đang là một yêu cầu cấp bách cả về kinh tế và chính trị để cư dân nông thôn, chủ yếu là nông dân được hưởng thành quả của đổi mới tương xứng với đóng góp của họ và để nông thôn có bước phát triển song song, không thể đi sau, càng không thể đứng bên lề trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Phát triển doanh nghiệp ở nông thôn

Thị trường nông thôn đang rất cần thêm nhiều doanh nghiệp, coi đây là giải pháp chủ yếu để xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn. Lâu nay, nơi nào cũng vậy, kinh tế địa phương phát triển thường tỷ lệ thuận với số doanh nghiệp kinh doanh tại địa phương. Thế nhưng, số doanh nghiệp đăng ký kinh doanh ở các vùng nông thôn còn quá ít; ngay trong các thành phố lớn, số doanh nghiệp cũng chỉ tập trung ở nội thành, nội thị. Trong thời gian tới, để phát triển doanh nghiệp về nông thôn, có thể nêu lên một số giải pháp chủ yếu như sau.

Một là, thực hiện công tác quy hoạch của mỗi địa phương một cách bài bản, căn cơ, làm căn cứ tin cậy cho doanh nghiệp mở rộng kinh doanh. Quy hoạch sản xuất phải xuất phát từ lợi thế của từng vùng với nhu cầu của thị trường mà hướng dẫn sự phát triển các ngành nghề có hiệu quả cao nhất; quy hoạch phải được bàn bạc dân chủ, công khai kèm theo các chính sách khuyến khích để người dân biết và sản xuất theo quy hoạch. Quy hoạch sản xuất phải gắn cơ sở chế biến với vùng nguyên liệu (do đó, cần khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho việc dồn điền, đổi thửa, không nên gò bó bởi mức hạn điền). Quy hoạch phát triển nông thôn cần đồng bộ, từ hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội (lấy thôn, xã làm địa bàn chính) đến quy hoạch khu dân cư nông thôn, gắn với quy hoạch thị trấn, thị tứ bảo đảm cho bộ mặt nông thôn khang trang, hiện đại.

Hai là, tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển đồng bộ các ngành nghề. Cần khuyến khích phát triển các ngành công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản gắn với vùng nguyên liệu và thị trường. Nông thôn cũng đang có nhu cầu về các hoạt động dịch vụ tư vấn, đào tạo, thiết kế, tín dụng, bảo hiểm, tiếp thị, các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, v.v... Tại nhiều địa phương, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch làng nghề đang có nhiều triển vọng cần được hướng dẫn phát triển.

Ba là, phát triển thật rộng rãi các loại hình sản xuất kinh doanh, từ hộ gia đình, trang trại đến hợp tác xã và các loại công ty, trong đó chú trọng khu vực kinh tế dân doanh, với quy mô nhỏ và vừa là chủ yếu. Để tăng sức mạnh trên thị trường, thực hiện được các hợp đồng lớn với các đối tác nước ngoài, cần mở rộng liên kết, liên doanh, hình thành các doanh nghiệp có thế mạnh làm đầu tàu trong việc tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; kể cả việc nắm bắt thông tin thị trường, hướng dẫn các cơ sở thay đổi mẫu mã, góp sức đào tạo kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, trợ giúp một phần vốn cần thiết cho các cơ sở.

Trang trại là hình thức chủ yếu để xây dựng nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa lớn, đa dạng, bền vững, có khả năng cạnh tranh cao. Nhiều trang trại trồng cây ăn quả đặc sản, nuôi thủy sản hoặc chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung quy mô lớn đã hình thành và phát triển rất có hiệu quả. Tại mỗi thôn, bản, xã, cần quy hoạch đất cho trang trại. Nhà nước cần tạo khung pháp lý để quá trình tích tụ ruộng đất diễn ra thuận lợi, hình thành các trang trại quy mô lớn.

Bốn là, Nhà nước có trách nhiệm thực hiện thật tốt các công việc như: xây dựng quy hoạch sử dụng đất đai, quy hoạch ngành nghề; tăng đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội; thực hiện các chính sách trợ giúp phát triển các loại hình doanh nghiệp, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, xóa bỏ quan liêu, tham nhũng, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, v.v…, nhanh chóng khắc phục ba “nút thắt” trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay là kết cấu hạ tầng, nhân lực và nền hành chính. Đây là những công việc đã được đề ra và nhấn mạnh từ nhiều năm qua, nay cần được các cơ quan nhà nước thực hiện với tinh thần, thái độ mới, với đầy đủ trách nhiệm đối với nông thôn và nông dân trong công cuộc phát triển đất nước.

Vũ Quốc Tuấn
www.SAGA.vn l DNSGCT - 18/07/2008