Việt Nam sẽ là một nước tiêu thụ lớn về nhiên liệu trong tương lai. Nguồn dầu mỏ của nước ta không nhiều, nhất thiết phải có chiến lược sản xuất nhiên liệu thay thế nhiên liệu hoá thạch. Việt Nam có khả năng trồng các cây sản xuất diezel sinh học, sản xuất ethanol nhiên liệu từ mía đường, sắn và các cây có củ khác có nhiều triển vọng. Nước ta cũng có nhiều điều kiện phù hợp.

Cây Jatropha Curcas L. (Cây cọc giậu)

Cây cọc giậu (tên khoa học là Jatropha Curcas) phân bố rộng ở vùng á nhiệt đới, thung lũng sông vùng nhiệt đới khô hạn, có mặt ở Môdămbich, Tanzania, Úc, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam v.v.. Thân rất dễ tái sinh, hạt có tỷ lệ nẩy mầm trên 90%. Cây Jatropha mọc nhanh, sau khi trồng ngay trong năm đầu đã có quả, hàng năm năng suất tăng dần. Năng suất quả khô khoảng 10 tấn/ha/năm, 1kg quả khô chiết tách được 0,3kg dầu diezel, tương đương 3 tấn dầu/ha/năm.

Việc sử dụng cây Jatropha để sản xuất nhiên liệu sinh học đang còn là một việc làm mới. Năm 1995, quỹ Rockơphelơ và Chính phủ Đức tài trợ các nước Braxin, Nepan, Dimbabuê bắt đầu chế biến Jatropha làm dầu nhiên liệu. Uỷ ban kế hoạch Ấn Độ từ tháng 7 năm 2002 đã lập ra một tổ lãnh đạo phát triển nhiên liệu sinh học, xây dựng quy hoạch phát triển dầu sinh học quốc gia, phấn đấu đến năm 2011-2012, dầu sinh học thay thế 20% dầu mỏ, đưa diện tích trồng Jatropha lên 5 triệu ha. Năm 2003-2007 là giai đoạn thử nghiệm nghiên cứu về trồng trọt, tách hạt, chiết xuất dầu, chuyển hoá, pha trộn, tiêu thụ. Dự kiến vào năm 2007, Ấn Độ sản xuất 1,5 triệu tấn hạt Jatropha, sản xuất 480.000 tấn dầu. Công đoạn trồng Jatropha sẽ thu hút được 124,4 triệu việc làm, công đoạn tách hạt hàng năm tạo ra 36,8 triệu việc làm, giúp cho 55 vạn gia đình nông dân thoát nghèo.

Tóm lại, cây Jatropha là cây có hiệu ích đa dạng: sản xuất dầu diezel sinh học, dược liệu sinh học, nông dược sinh học, phân bón sinh học, là một cây phủ xanh đất trống đồi núi trọc rất có hiệu quả .

Cây Hoàng liên mộc (Pistacia chinensis Bunge)

Cây gỗ cao tới 25m, phân bố ở vùng hạ lưu sông Trường Giang và các tỉnh Hồ Bắc, Hà Nam, Thiểm Tây, Sơn Đông, Quảng Đông, Quảng Tây, Đài Loan, Vân Nam, Tứ Xuyên...của Trung Quốc, cũng có phân bố ở Philipin, là cây ôn đới, ôn đới ấm, ưa sáng, đâm chồi khỏe, thích hợp đất chua, trung tính và hơi kiềm, chống chịu SO2 và khói bụi tốt, chống bệnh tốt.

Hạt cây Hoàng liên mộc có thể sản xuất dầu bôi trơn, thắp sáng, sản xuất xà phòng, điều trị bệnh ngoài da, cũng có thể để ăn, cũng là nguyên liệu quý để sản xuất dầu diezel sinh học, khô dầu có thể làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón. Vỏ cây có nhiều tanin. Quả, lá có thể làm thuốc nhuộm màu đen. Vỏ cây, rễ, cành, lá có thể làm thuốc. Lá tươi có dầu thơm, có thể làm trà uống. Gỗ tốt, có thể dùng để xây dựng, làm đồ gia dụng, vỏ xe, nông cụ, điêu khắc. Gỗ vàng tro, lõi vàng nâu, cứng, hoa văn dày, kết cấu tốt, khó nứt, tỷ trọng 713 kg/m3, chịu bào mòn. Hàm lượng dầu trong hạt 35,05%, trong nhân 56,5%.

Cây Văn quan (Xanthoceras sorbifolia Bunge)

Văn quan là cây gỗ nhỏ, rụng lá, là cây đặc hữu của Trung Quốc, phân bố ở miền bắc Trung Quốc, cây ưa sáng, chịu rét, chịu hạn, rễ khỏe, là cây lấy dầu tốt, cũng là cây cảnh quan đẹp, là cây thuốc chữa cao mỡ trong máu, cao huyết áp, sơ vữa động mạch, gan mãn tính.

Hàm lượng dầu trong hạt 35%-40%, trong nhân là 72%, có thể làm dầu diezel, dầu ăn. Dầu Văn quan có hàm lượng axít béo không no cao, là loại dầu hảo hạng, màu vàng, trong suốt, ăn ngon, có tác dụng chữa bệnh cao huyết áp tốt, không có cholesterol.

Văn quan là cây gỗ cứng, tốt, thời gian ra hoa dài 30 ngày, hoa rất đẹp, phát triển chồi mạnh, sinh trưởng nhanh, có thể trồng trên đất đồi trọc, đất cát, đất thịt, đất sỏi sạn, rễ ăn sâu, tuổi thọ hàng trăm năm. Chịu rét rất tốt, có thể qua đông ở nhiệt độ -41,40C. Sau trồng 5 năm, năng suất hạt có thể đạt 75tạ/ha, tương đương 3 tấn dầu/ha.

Triển vọng phát triển sản xuất cây nông - lâm nghiệp trong ngành kỹ nghệ nhiên liệu sinh học ở Việt Nam

Việt Nam sẽ là một nước tiêu thụ lớn về nhiên liệu trong tương lai. Nguồn dầu mỏ của nước ta không nhiều, nhất thiết phải có chiến lược sản xuất nhiên liệu thay thế nhiên liệu hoá thạch.

Nước ta có khả năng sản xuất nhiên liệu sinh học có hiệu quả cao. Sản xuất ethanol nhiên liệu từ mía đường, sắn và các cây có củ khác có nhiều triển vọng. Nước ta cũng có nhiều điều kiện để trồng các cây sản xuất diezel sinh học.

Với yêu cầu môi trường sinh thái của cây Jatropha thì hầu hết các vùng miền núi nước ta có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp để trồng loại cây này, đều có khả năng trở thành vùng trồng Jatropha thích hợp và rất thích hợp. Dự kiến năng suất quả đạt khoảng 10 tấn/ha, dễ làm, nhanh ăn, nông dân thu lời đạt mức trên 20 triệu VND/ha/năm trên đất dốc, đất xấu, chắc chắn được nông dân chấp nhận. Các nhà đầu tư công nghiệp chế biến có lợi nhuận đáng kể. Thị trường tiêu thụ đảm bảo ổn định lâu dài. Hiệu quả kinh tế tổng hợp dựa vào sản xuất nhiên liệu sinh học và các hiệu quả về xã hội, sinh thái cực kỳ to lớn.

Trước mắt, trong vài năm tới, nên trồng thử một số diện tích, chủ yếu ở vùng miền núi phía Bắc, đủ nguyên liệu xây dựng một nhà máy diezel sinh học cỡ nhỏ 1 vạn tấn/năm (với 3000-4000 ha cây nguyên liệu) để rút kinh nghiệm về trồng trọt, công nghiệp, thăm dò thị trường, đánh giá hiệu quả kinh tế..., đồng thời chuẩn bị các điều kiện về pháp luật, chính sách, khoa học công nghệ... để phát triển ngành kỹ nghệ này trong tương lai.

Theo kết quả kiểm kê đất đai năm 2005 thì đến nay cả nước còn 4,3 triệu ha đất đồi núi chưa sử dụng, trong đó, vùng Tây bắc còn 1,26 triệu ha, vùng Đông bắc còn 1,14 triệu ha, vùng Bắc Trung bộ còn 0,54 triệu ha, duyên hải Nam Trung bộ còn 0,88 triệu ha, Tây nguyên còn 0,49 triệu ha.

Nếu qua giai đoạn thử nghiệm xác nhận được hiệu quả của chương trình này, sẽ xây dựng kế hoạch định hướng phát triển đến năm 2020 (với khoảng 10 năm), sử dụng khoảng trên 1 triệu ha đất trong 4,3 triệu ha của quỹ đất đồi núi chưa sử dụng để trồng cây lâm nghiệp năng lượng. Vùng đồi núi phía bắc (nhất là Tây bắc), là vùng có diện tích đồi núi chưa sử dụng lớn nhất, với 2,4 triệu ha, có địa hình chia cắt mạnh, đất có độ dốc cao, khí hậu khắc nghiệt, là vùng sinh thái đầu nguồn xung yếu nhất, cũng là vùng nghèo nhất của nước ta, hiện đang rất lúng túng trong việc tìm kiếm cơ cấu cây trồng phù hợp, nếu được tập trung đầu tư trồng cây Jatropha trên diện tích lớn, có thể tạo ra vùng sản xuất dầu diezel sinh học quy mô lớn, cần được ưu tiên đầu tư, để có sản lượng nhiên liệu sinh học đáng kể, vừa để tiêu dùng trong nước, vừa để xuất khẩu, thay thế một phần nhiên liệu hoá thạch, với chất lượng sạch, không gây ô nhiễm môi trường, tăng thêm độ che phủ của rừng, tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập cho nông dân vùng này cùng với phát triển sản xuất cây nông – lâm nghiệp năng lượng ở các vùng miền núi khác, từng bước hình thành một ngành kỹ nghệ nông lâm - nghiệp năng lượng mạnh, xứng tầm một ngành kinh tế chủ lực của nền nông nghiệp hàng hóa lớn, phát triển bền vững của đất nước ta.

Tham khảo bài viết trên Bản tin Phát triển & Hội nhập, số ra tháng 2/2007, Trung tâm Thông tin PTNNNT.