Ngày 22/10/2007, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 87/2007/QĐ-BTC về việc ban hành Quy chế đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán (Quy chế). Quy chế mới được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán theo quy định của Luật Chứng khoán, tạo sự đồng bộ về pháp lý trong hoạt động này. Quy chế này sẽ thay thế Quy chế đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán trước đây, ban hành kèm theo Quyết định số 60/2004/QĐ-BTC ngày 15/7/2004 của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Quy chế mới bao gồm 11 Chương, 56 Điều. So với Quy chế cũ, Quy chế mới ban hành có tính hệ thống cao hơn nhờ việc phân nhóm các nội dung có cùng tính chất theo từng Chương riêng, đồng thời tính bao quát của Quy chế cũng rộng hơn do mở rộng phạm vi điều chỉnh của các hoạt động về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán cho cả chứng khoán niêm yết và chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niêm yết quy định.

Đề giúp bạn đọc hiểu rõ hơn các quy định của Quy chế này, bài viết dưới đây sẽ tập trung giới thiệu những điểm mới của Quy chế theo từng nội dung cụ thể.

1. Về phạm vi điều chỉnh của Quy chế:

Quy chế không quy định các nội dung nghiệp vụ chi tiết, mà chỉ làm rõ hơn các vấn đế mang tính nguyên tắc về hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán đã được quy định trong Luật Chứng khoán liên quan đến các đối tượng là Trung tâm lưu ký Chứng khoán (TTLKCK), thành viên của TTLKCK, tổ chức phát hành, ngân hàng thanh toán và các khách hàng đăng ký, lưu ký chứng khoán. Các hoạt động nghiệp vụ cụ thể tại TTLKCK sẽ được TTLKCK quy định trong các Quy chế hướng dẫn hoạt động nghiệp vụ về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán theo thẩm quyền của TTLKCK quy định tại Luật chứng khoán.

2. Về đăng ký hoạt động lưu ký:

Về hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký của công ty chứng khoán (CtycK), ngân hàng thương mại (NHTM), so với quy định cũ, yêu cầu về hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký đã được đơn giản hóa đáng kể, cụ thể, Quy chế mới không đặt ra yêu cầu phải có Phương án cung cấp dịch vụ lưu ký trong 12 tháng đầu hoạt động như Quy chế trước đây. Về thời gian kiểm toán đối với Báo cáo tài chính, CtyCK, NHTM chỉ phải nộp cho ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Báo cáo tài chính được kiểm toán của năm gần nhất, trừ trường hợp CtyCKmới thành lập, trong khi đó theo Quy chế cũ thời gian này là 02 năm liên tục gần nhất. Ngoài ra, Quy chế mới không yêu cầu hồ sơ về nhân sự đối với các tổ chức đăng ký hoạt động lưu ký như Quy chế cũ. Các nội dung này được quy định trong điều kiện đăng ký thành viên lưu ký của TTLKCK.

Về thời hạn cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký và triển khai hoạt động lưu ký chứng khoán, theo quy định của Quy chế mới, thời hạn UBCKNN cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán cho NHTM, CtyCK là 15 ngày kể từ ngày UBCKNN nhận được hồ sơ hợp lệ. Thời hạn này là 10 ngày đối với trường hợp chấp thuận cho chi nhánh của NHTM, CtyCK cung cấp dịch vụ lưu ký chứng khoán. So với quy định của Quy chế cũ, thời gian xử lý hồ sơ đã được rút ngắn hơn, theo Quy chế cũ là 30 ngày đối với đăng ký hoạt động lưu ký của CtyCK, NHTM và 15 ngày đối với đăng ký chi nhánh hoạt động lưu ký.

Để đảm bảo tính chặt chẽ trong việc đăng ký hoạt động lưu ký gắn với việc triển khai hoạt động này trên thực tế của CtyCK, NHTM, Quy chế quy định thời hạn CtyCK, NHTM phải làm làm thủ tục đăng ký thành viên lưu ký với TTLKCK và tiến hành hoạt động là 12 tháng kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký. Riêng đối với việc đăng ký chi nhánh thành viên lưu ký với TTLKCK, thời hạn được quy định theo hướng chặt hơn so với Quy chế cũ, đó là CtyCK, NHTM phải làm thủ tục đăng ký chi nhánh thành viên lưu ký với TTLKCK trong thời hạn 3 tháng, kể từ ngày chi nhánh được UBCKNN chấp thuận hoạt động lưu ký.

Liên quan đến quy định về đình chỉ, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký, Quy chế mới bổ sung thêm một trường hợp xử lý có ý nghĩa bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Theo đó, UBCKNN sẽ đình chỉ hoạt động lưu ký của thành viên lưu ký khi để xẩy ra thiếu sót gây tổn thất nghiêm trọng cho khách hàng. Cùng với đó, thời gian thành viên lưu ký bị UBCKNN đình chỉ hoạt động lưu ký tối đa là 90 ngày, dài hơn so với Quy chế cũ là 60 ngày.

Quy chế cũng quy định UBCKNN chấm dứt hoạt động lưu ký của chi nhánh CtyCK, NHTM trong các trường hợp: (1) CtyCK, NHTM bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký; (2) không làm thủ tục đăng ký chi nhánh thành viên lưu ký tại TTLKCK theo đúng quy định về thời hạn đăng ký chi nhánh thành viên lưu ký tại TTLKCK; và (3) khi chi nhánh vi phạm các quy định của TTLKCK và bị TTLKCK thu hồi Giấy chứng nhận chi nhánh thành viên lưu ký.

3. Về quy định đối với thành viên của TTLKCK:

Theo quy định của Quy chế, thành viên của TTLKCK bao gồm hai nhóm đối tượng là thành viên lưu ký và thành viên mở tài khoản trực tiếp tại TTLKCK. Trong đó, thành viên lưu ký là các CtyCK, NHTM được UBCKNN cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký và đã đăng ký làm thành viên lưu ký với TTLKCK. Nhóm thành viên mở tài khoản trực tiếp tại TTLKCK gồm có: Ngân hàng Nhà nước; Kho bạc Nhà nước; Tổng Công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước; các tổ chức tín dụng, bảo hiểm tham gia thị trường trái phiếu do SGDCK, TTGDCK tổ chức; Trung tâm lưu ký các nước; và các đối tượng khác theo qui định của TTLKCK. Như vậy, xét về phạm vi thành viên của TTLKCK, Quy chế mới đã có sự thay đổi căn bản so với Quy chế cũ khi quy định thành viên của TTLKCK không chỉ có các thành viên lưu ký, mà còn bao gồm các thành viên mở tài khoản trực tiếp. ở Quy chế cũ, chỉ có một loại thành viên duy nhất của TTLKCK là thành viên lưu ký, các tổ chức khác chỉ được chấp thuận mở tài khoản trực tiếp tại TTLKCK và không được coi là thành viên của TTLKCK. Ngoài điểm khác biệt này, các thành viên mở tài khoản trực tiếp tại TTLKCK còn được phép lưu ký các loại chứng khoán thuộc sở hữu của chính mình trên tài khoản mở tại TTLKCK, không chỉ giới hạn ở các loại trái phiếu Chính phủ như quy định trước đây.

Về đối tượng được chấp thuận làm thành viên mở tài khoản trực tiếp tại TTLKCK, Quy chế mới mở rộng khả năng cho phép các đối tượng đặc biệt được quyền đăng ký làm thành viên là Sở giao dịch Ngân hàng Nhà nước, Kho bạc Nhà nước, Tổng Công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước để nhằm mục đích tạo cơ chế thuận lợi cho các tổ chức này trong việc điều hành trực tiếp tài khoản lưu ký của mình tại TTLKCK mà không phải qua các thành viên lưu ký khác. Xét ở khía cạnh quản lý rủi ro, việc này có ý nghĩa giúp bảo vệ tài sản của các tổ chức này tốt hơn, bởi đây là các định chế tài chính đặc biệt, chịu trách nhiệm quản lý khối lượng tài sản rất lớn của Nhà nước. Bên cạnh đó, để tạo ra khả năng liên kết nhằm quản lý hoạt động đăng ký, lưu ký chứng khoán của các doanh nghiệp Việt Nam khi niêm yết tại thị trường chứng khoán (TTCK) nước ngoài và ngược lại, Quy chế đã cho phép các Trung tâm lưu ký nước ngoài được mở tài khoản tại TTLKCK. Nguyên tắc này cho phép Trung tâm lưu ký các nước được tham gia vào hệ thống lưu ký như một thành viên của TTLKCK, được mở tài khoản để quản lý phần chứng khoán của các doanh nghiệp Việt Nam niêm yết tại TTCK nước sở tại. Đây còn là cơ sở để TTLKCK có thể đảm bảo quản lý hoạt động đăng ký và sở hữu chứng khoán của nhà đầu tư nước ngoài đối với chứng khoán của các doanh nghiệp Việt Nam theo đúng quy định của Nhà nước.

Trong Chương này, một điểm mới mang tính nguyên tắc trong quan hệ giữa TTLKCK và thành viên của TTLKCK đó là quy định về việc xác lập quan hệ giữa hai bên thông qua hình thức hợp đồng. Nguyên tắc này đã thể hiện rõ tính chất quan hệ giữa TTLKCK và thành viên của TTLKCK. Theo đó, TTLKCK là bên cung cấp dịch vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán và thành viên là bên nhận các dịch vụ này. Các quy định về quyền lợi và nghĩa vụ giữa hai bên cùng cơ chế xử lý tranh chấp phát sinh nếu có được cụ thể hoá trong Hợp đồng cung cấp dịch vụ giữa TTLKCK và thành viên của TTLKCK.

Về quy định xử lý thành viên của TTLKCK, Quy chế cũng xác định rõ thẩm quyền của TTLKCK trong việc xử lý thành viên khi xẩy ra các vi phạm về nghĩa vụ của thành viên, để xẩy ra sai sót gây tổn thất nghiêm trọng cho khách hàng, hay không đáp ứng được các điều kiện làm thành viên của TTLKCK... Đối với các trường hợp này, tuỳ theo loại và mức độ vi phạm, TTLKCK được quyền áp dụng các hình thức xử lý là đình chỉ hay thu hồi Giấy chứng nhận thành viên của TTLKCK.

4. Đăng ký chứng khoán:

Quy chế mới đã hệ thống hoá các nguyên tắc trong hoạt động đăng ký chứng khoán tại TTLKCK với các điểm đáng chú ý sau:

Về loại chứng khoán đăng ký tại TTLKCK: Quy chế làm rõ hơn các quy định về đăng ký chứng khoán của Luật Chứng khoán, trong đó các loại chứng khoán phải đăng ký tại TTLKCK bao gồm các chứng khoán niêm yết tại SGDCK, TTGDCK và chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niêm yết. Ngoài ra, Quy chế cũng quy định điều kiện thực hiện đăng ký tại TTLKCK, theo đó, đối với chứng khoán niêm yết, tổ chức phát hành được làm thủ tục đăng ký chứng khoán trực tiếp với TTLKCK, còn đối với công ty đại chúng chưa niêm yết sẽ thực hiện đăng ký chứng khoán tại TTLKCK thông qua thành viên lưu ký là công ty chứng khoán. Quy định này là nhằm mục đích nâng cao tính chuyên nghiệp trong khâu chuẩn bị hồ sơ đăng ký chứng khoán tại TTLKCK.

Về hình thức chứng khoán đăng ký tại TTLKCK: Theo quy định, chứng khoán đăng ký tại TTLKCK theo hình thức ghi sổ. Quy định này không loại trừ quyền lựa chọn hình thức chứng khoán phát hành của tổ chức phát hành. Tuy nhiên, khi tiến hành đăng ký chứng khoán tại TTLKCK, tổ chức phát hành bắt buộc phải đăng ký theo hình thức chứng khoán ghi sổ, kể cả trường hợp đã thực hiện phát hành chứng khoán theo hình thức chứng chỉ. Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo các chứng khoán ký gửi tại TTLKCK là chứng khoán phi vật chất. Điều này sẽ giúp cho việc quản lý đăng ký và lưu giữ chứng khoán ghi sổ của nhà đầu tư tại TTLKCK được an toàn, chính xác và ít chi phí hơn. Đây được xem là một bước tiến của thị trường Việt Nam trong việc tiếp cận chuẩn mực của quốc tế trong hoạt động đăng ký chứng khoán.

Về việc quản lý hoạt động cấp mã chứng khoán: Quy chế quy định, TTLKCK là đơn vị cấp mã cho các chứng khoán đăng ký tại TTLKCK và mã này sẽ được sử dụng thống nhất khi chứng khoán niêm yết tại SGDCK hoặc TTGDCK. Như vậy, theo nguyên tắc này, hoạt động cấp mã cho các chứng khoán sẽ được tập trung tại một đầu mối là TTLKCK, tránh được sự phân tán trong việc quản lý hoạt động này tại các đơn vị là SGDCK, TTGDCK và TTLKCK như trước đây.

Về nguyên tắc xác lập quan hệ giữa TTLKCK và tổ chức phát hành: Cũng như với thành viên của TTLKCK, quan hệ giữa TTLKCK với tổ chức phát hành được xác lập trên cơ sở hợp đồng, giữa một bên cung cấp dịch vụ là TTLKCK và một bên nhận dịch vụ là tổ chức phát hành. Theo nguyên tắc này, các nội dung liên quan đến phạm vi dịch vụ cung cấp, nguyên tắc uỷ quyền quản lý danh sách người sở hữu chứng khoán, điều chỉnh thông tin người sở hữu chứng khoán, thực hiện quyền và giải quyết tranh chấp giữa hai bên sẽ được quy định cụ thể trong Hợp đồng cung cấp dịch vụ giữa TTLKCK và tổ chức phát hành.

5. Về hoạt động lưu ký chứng khoán:

Nội dung của Chương này giúp làm rõ nguyên tắc tổ chức hoạt động lưu ký tại TTLKCK, theo đó hệ thống lưu ký chứng khoán của TTLKCK được tổ chức theo mô hình hai cấp: khách hàng lưu ký chứng khoán tại thành viên lưu ký và thành viên lưu ký tái lưu ký chứng khoán của khách hàng tại TTLKCK. Quy chế cũng đặt ra các quy định về việc quản lý chứng khoán lưu ký của khách hàng tại TTLKCK đó là, chứng khoán của khách hàng lưu ký tại TTLKCK được coi là tài sản của khách hàng và TTLKCK, thành viên lưu ký không được sử dụng chứng khoán của khách hàng vì lợi ích của bên thứ ba hay vì lợi ích của chính mình. Liên quan đến hiệu lực lưu ký chứng khoán tại TTLKCK, Quy chế quy định rõ việc lưu ký chứng khoán tại TTLKCK có hiệu lực kể từ thời điểm TTLKCK thực hiện hạch toán trên tài khoản lưu ký chứng khoán liên quan của thành viên mở tại TTLKCK. Chứng khoán chưa được giao dịch bán khi chưa được TTLKCK hạch toán vào tài khoản chứng khoán giao dịch của thành viên. Quy định này sẽ giúp cho nhà đầu tư, thành viên lưu ký tránh hiểu lầm khi thực hiện bán, chuyển khoản chứng khoán khi việc lưu ký chứng khoán tại TTLKCK chưa có hiệu lực. Bên cạnh đó, Quy chế cũng thừa nhận hiệu lực pháp lý của việc chuyển khoản chứng khoán bằng bút toán ghi sổ giữa các tài khoản lưu ký chứng khoán của thành viên hoặc khách hàng lưu ký tại TTLKCK. Có thể nói, các quy định trên đây có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài sản của khách hàng trước các rủi ro về pháp lý khi lưu ký chứng khoán tại TTLKCK, đồng thời tạo ra sự tin cậy đối với hệ thống lưu ký không chỉ đối với các nhà đầu tư trong nước mà còn đối với các nhà đầu tư quốc tế khi tham gia vào TTCK.

Về nguyên tắc mở tài khoản lưu ký chứng khoán: Quy định chung đối với việc mở tài khoản lưu ký chứng khoán của nhà đầu tư là mỗi nhà đầu tư chỉ được mở một tài khoản duy nhất tại thành viên lưu ký. Tuy nhiên, nguyên tắc này không áp dụng đối với các trường hợp sau: (1) Công ty quản lý quỹ (CtyQLQ) mở tài khoản lưu ký chứng khoán riêng biệt cho công ty và cho từng quỹ đầu tư chứng khoán do công ty quản lý. Trường hợp thực hiện quản lý danh mục đầu tư, CtyQLQ phải mở 02 tài khoản lưu ký đứng tên CtyQLQ tại ngân hàng lưu ký thay mặt cho nhà đầu tư uỷ thác (01 tài khoản cho nhà đầu tư ủy thác trong nước và 01 tài khoản cho nhà đầu tư ủy thác nước ngoài); (2) Nhà đầu tư nước ngoài là CtyCK nước ngoài được mở hai tài khoản lưu ký chứng khoán tách biệt tại thành viên lưu ký để quản lý chứng khoán thuộc sở hữu của chính công ty và khách hàng của công ty; (3) Công ty bảo hiểm 100% vốn nước ngoài phải mở 02 tài khoản lưu ký chứng khoán tại một thành viên lưu ký để quản lý tách biệt các khoản đầu tư từ nguồn vốn chủ sở hữu và từ nguồn phí bảo hiểm khi thực hiện đầu tư trên TTCK. Đây là các quy định mới được bổ sung so với Quy chế cũ trên cơ sở ghi nhận các nguyên tắc quản lý mới phát sinh trên thị trường trong thời gian qua.

Về các hoạt động nghiệp vụ lưu ký chứng khoán: Điểm mới của Quy chế ở nội dung này đó là việc quy định cụ thể thời hạn xử lý hồ sơ lưu ký chứng khoán của khách hàng tại thành viên lưu ký và tại TTLKCK. Theo đó, đối với các hoạt động nhận ký gửi, rút, chuyển khoản và cầm cố chứng khoán của khách hàng, thành viên lưu ký phải có trách nhiệm chuyển hồ sơ cho TTLKCK xử lý trong vòng 01 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ hợp lệ của khách hàng. Về phía TTLKCK, nguyên tắc chung về thời gian trong việc xử lý hồ sơ của khách hàng trong hầu hết các trường hợp là 01 ngày làm việc sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ từ thành viên lưu ký. Tuy nhiên, trong một số trường hợp riêng liên quan đến hồ sơ chuyển khoản chứng khoán, do cần có thời gian để kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ trước khi thực hiện chuyển khoản chứng khoán, tránh việc khách hàng lợi dụng quy định chuyển khoản để thực hiện chuyển sở hữu chứng khoán không qua giao dịch, thời hạn xử lý hồ sơ của TTLKCK được quy định là 05 ngày làm việc. Với việc quy định về thời hạn xử lý hồ sơ, Quy chế đã đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với TTLKCK và thành viên lưu ký trước khách hàng, hướng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ của hệ thống lưu ký chứng khoán, đồng thời bảo vệ quyền lợi của khách hàng khi lưu ký chứng khoán.

6. Về hoạt động bù trừ và thanh toán chứng khoán:

Về nguyên tắc tổ chức hoạt động thanh toán chứng khoán: Theo quy định của Quy chế, việc thanh toán giao dịch chứng khoán niêm yết tại TTLKCK được thực hiện theo kết quả giao dịch do SGDCK, TTGDCK cung cấp như quy định trước đây. Trong khi đó, đối với giao dịch chứng khoán của công ty đại chúng chưa niêm yết, TTLKCK thanh toán theo kết quả giao dịch của nhà đầu tư được các công ty chứng khoán chuyển vào TTGDCK. Việc tổ chức thanh toán giao dịch chứng khoán công ty đại chúng chưa niêm yết theo nguyên tắc này cho phép TTLKCK có thể triển khai hệ thống quản lý chứng khoán công ty đại chúng theo quy mô lớn, rút ngắn thời gian thanh toán và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư khi mua, bán chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niêm yết. Bên cạnh đó, để tổ chức tốt hệ thống thanh toán giao dịch chứng khoán, Quy chế cũng quy định các thành viên của TTLKCK phải mở tài khoản thanh toán bù trừ tại Ngân hàng thanh toán để thanh toán tiền cho các giao dịch chứng khoán theo nguyên tắc giao dịch chứng khoán niêm yết tách biệt với giao dịch chứng khoán của công ty đại chúng chưa niêm yết.

Về nguyên tắc thực hiện sửa lỗi và hủy giao dịch: So với Quy chế cũ, Quy chế mới quy định cụ thể các trường hợp TTLKCK thực hiện sửa lỗi giao dịch cùng với các nguyên tắc xử lý theo từng trường hợp. Theo đó, đối với các lỗi giao dịch của chứng khoán niêm yết, TTLKCK sẽ điều chỉnh giao dịch lỗi thành giao dịch tự doanh của thành viên lưu ký và thành viên phải có nghĩa vụ thanh toán giao dịch thay cho khách hàng. Trường hợp thành viên lưu ký không có tài khoản tự doanh, TTLKCK sẽ mở tài khoản hỗ trợ sửa lỗi cho thành viên để hạch toán tạm thời số chứng khoán mà thành viên lưu ký được nhận hoặc phải trả. Tuy nhiên, đối với các lỗi giao dịch của công ty đại chúng chưa niêm yết, TTLKCK sẽ thực hiện huỷ thanh toán đối với các giao dịch lỗi. Sở dĩ có sự khác biệt trong nguyên tắc xử lý giao dịch lỗi giữa chứng khoán niêm yết và chứng khoán công ty đại chúng chưa niêm yết là vì các cơ chế đảm bảo thanh toán giao dịch chứng khoán hiện nay mới chỉ thiết lập cho giao dịch của chứng khoán niêm yết mà chưa áp dụng đối với chứng khoán công ty đại chúng chưa niêm yết. Bên cạnh cơ chế sửa lỗi giao dịch đối với chứng khoán niêm yết, Quy chế còn bổ sung nguyên tắc cho phép TTLKCK được quyền huỷ thanh toán giao dịch chứng khoán niêm yết trong trường hợp thành viên mất khả năng thanh toán giao dịch và đã áp dụng các biện pháp đảm bảo thanh toán theo quy định nhưng vẫn không khắc phục được. Quy định này có ý nghĩa giúp đảm bảo sự vận hành liên tục và ổn định của hệ thống thanh toán chứng khoán trong các tình huống đặc biệt.

Về cơ chế đảm bảo thanh toán giao dịch chứng khoán niêm yết: Thành viên của TTLKCK chịu trách nhiệm khắc phục tình trạng mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán của mình. Trường hợp thành viên của TTLKCK không tự khắc phục được tình trạng mất khả năng thanh toán, theo quy định của Quy chế, TTLKCK áp dụng các biện pháp sau: Đối với trường hợp thiếu tiền: sử dụng Quỹ Hỗ trợ thanh toán hoặc đề nghị Ngân hàng thanh toán cho vay. Như vậy so với Quy chế cũ, biện pháp sử dụng tiền vay của Ngân hàng thanh toán đã được quy định trong Quy chế mới, tạo cơ sở pháp lý cho các bên áp dụng cơ chế này trên thực tế. Đối với trường hợp thiếu chứng khoán, TTLKCK yêu cầu thành viên thiếu hụt vay chứng khoán hoặc đề nghị thành viên khác cho vay. Việc cho phép áp dụng cơ chế vay chứng khoán cũng là điểm mới về pháp lý so với quy định của Quy chế trước đây, trong đó chỉ chấp thuận việc hỗ trợ chứng khoán cho thành viên thiếu chứng khoán. Quy định này là cơ sở để tiến tới triển khai các giao dịch vay và cho vay chứng khoán theo thông lệ chung của quốc tế.

7. Về Ngân hàng thanh toán:

Theo Quy chế, Ngân hàng thanh toán là ngân hàng được UBCKNN lựa chọn để TTLKCK và thành viên của TTLKCK mở tài khoản thanh toán bằng tiền nhằm phục vụ việc thanh toán tiền cho các giao dịch chứng khoán trên SGDCK, TTGDCK và cho các hoạt động thanh toán khác. Không giống Quy chế cũ, điểm khác biệt cơ bản trong Quy chế mới ở nội dung này đó là việc quy định điều kiện cụ thể để được trở thành Ngân hàng thanh toán như: phải có vốn điều lệ thực góp trên 3.000 tỷ đồng, kinh doanh có lãi trong vòng 02 năm gần nhất, có hệ số rủi ro tín dụng trong mức an toàn, hệ thống cơ sở vật chất kĩ thuật đảm bảo thực hiện thanh toán và đặc biệt là ngân hàng này phải có cam kết với UBCKNN về việc cho vay thanh toán giao dịch chứng khoán trong trường hợp thành viên mất khả năng thanh toán. Việc đặt ra các điều kiện đối với Ngân hàng thanh toán cũng có nghĩa là một ngân hàng đã được lựa chọn làm Ngân hàng thanh toán có thể sẽ bị hủy bỏ tư cách Ngân hàng thanh toán nếu không duy trì được các điều kiện này. Quy định này của Quy chế một mặt tạo ra cơ chế cạnh tranh trong việc đăng ký chức năng Ngân hàng thanh toán, mặt khác cho phép UBCKNN có thể lựa chọn được ngân hàng tốt nhất để thực hiện chức năng thanh toán tiền cho các giao dịch trên thị trường.

Trung Tâm Lưu ký Chứng khoán - UBCKNN
Trang: Diễn đàn chứng khoán, Chứng khoán Việt Nam số 11, ra ngày 15/11/2007

=====================================
Bài SAGA - www.saga.vn hợp tác phát hành với Tạp chí Chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
=====================================