Saga - Liệu có thể xảy ra M&A trong lĩnh vực Bưu chính - Viễn thông tại Việt Nam?

Liệu có thể xảy ra M&A trong lĩnh vực Bưu chính - Viễn thông tại Việt Nam? - Kỳ 5

www.SAGA.vn - (tiếp theo kỳ trước)

V. Đánh giá xu hướng phát triển của hoạt động M&A trong lĩnh vực BCVT tại Việt Nam

1. Phương hướng phát triển lĩnh vực BCVT tại Việt Nam

Lĩnh vực BCVT hiện đại ở Việt Nam là không tách rời mà phải nằm trong mối liên kết với tin học, truyền thông để “tạo thành cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia, phải là một ngành mũi nhọn, phát triển mạnh hơn nữa, cập nhật thường xuyên công nghệ và kỹ thuật hiện đại”. Muốn phát triển tốt thì việc phát triển đó phải đi đôi với quản lý và khai thác có hiệu quả, phục vụ cho sự nghiệp nâng cao đời sống kinh tế - xã hội đất nước và nâng cao dân trí. Để thực hiện được quan điểm này, tất cả các thành phần kinh tế đều được tạo cơ hội tham gia vào thị trường trong một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch. Từ đó, các doanh nghiệp mới có đủ sức lực “chiếm lĩnh và đứng vững ở thị trường trong nước, đồng thời chủ động vươn ra hoạt động kinh doanh trên thị trường quốc tế”.

Tuy nhiên, song song với giai đoạn chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, lĩnh vực BCVT Việt Nam cũng cần đảm bảo an toàn thông tin và an ninh quốc gia. Theo tinh thần của Chiến lược “Cất cánh” giai đoạn 2011 – 2020 trong lĩnh vực BCVT mà Bộ Bưu chính Viễn thông (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông) đã đề ra, việc đưa BCVT trở thành ngành mũi nhọn phải trải qua hai khâu cơ bản. Thứ nhất, lấy phát triển nguồn nhân lực Công nghệ thông tin và Truyền thông có trình độ và chất lượng cao làm khâu đột phá. Thứ hai, lấy việc nhanh chóng làm chủ thị trường trong nước để từng bước vững chắc mở rộng sang thị trường khu vực và toàn cầu làm khâu quyết định.

Cùng với phương châm nêu trên, khi xây dựng và phát triển Chiến lược “Cất cánh”, cả Nhà nước và các doanh nghiệp cần quán triệt những tư tưởng sau:

- Chuyển mạnh từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu; từ số lượng sang chất lượng; tăng cường hiệu quả, năng suất.

- Tận dụng hiệu quả ngoại lực để tăng cường nội lực. Nội lực phải trở thành nòng cốt và chủ yếu, ngoại lực giữ vai trò quan trọng.

- Phát huy tính chủ động và sáng tạo trong mọi hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn ngành.

2. Xu hướng phát triển của hoạt động M&A trong lĩnh vực BCVT tại Việt Nam

Với những phân tích về lĩnh vực BCVT nêu trên, triển vọng về hoạt động M&A xảy ra trong một, hai năm tới còn chưa rõ rệt. Hoạt động M&A trong lĩnh vực BCVT tại Việt Nam trong tương lai có thể được nhìn nhận thành hai giai đoạn: giai đoạn hình thành và giai đoạn phát triển. Ở giai đoạn đầu, hình thái của M&A thể hiện ở các hoạt động mua bán, chuyển nhượng cổ phần, đặc biệt là sau khi các doanh nghiệp nhà nước thực hiện xong quá trình CPH mà các công ty kinh doanh BCVT nước ngoài đã mong đợi từ rất lâu. Giai đoạn sau, giai đoạn phát triển, là giai đoạn hoạt động M&A có thể được thể hiện ở rất nhiều hình thức. Không chỉ các doanh nghiệp BCVT thâu tóm lẫn nhau mà họ còn đi tìm đối tác ở những ngành khác như tài chính, ngân hàng…

Một xu thế đáng lưu ý đó là vị trí của doanh nghiệp thâu tóm và doanh nghiệp mục tiêu trong hoạt động M&A có yếu tố nước ngoài khó có thể lường trước được. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động hướng ra thị trường nước ngoài, điển hình là Viettel. Trong năm 2010, tập đoàn Viettel sẽ mở rộng đầu tư sang thị trường Châu Á, Châu Phi và Mỹ La-tinh. Viettel có thể sẽ thực hiện hai giao dịch lớn là mua lại 60% cổ phần của mạng di động Teletalk tại Bangladesh và mua lại 70% cổ phần của Công ty Viễn thông Teleco tại Cộng hòa Haiti (dự kiến sẽ hoàn tất vào tháng 4 năm 2010). Bên cạnh Viettel là FPT Telecom và VTC cũng đã thâm nhập vào thị trường BCVT của Campuchia và hứa hẹn một cuộc cạnh tranh gay gắt, có lẽ không phải giữa các doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp sở tại mà là cạnh tranh giữa ba doanh nghiệp Việt Nam với nhau.

Căn cứ của nhận định trên thể hiện ở những nguyên nhân sau:

2.1. Thực hiện lộ trình cam kết với WTO và đẩy mạnh quá trình CPH

Trong cam kết của Việt Nam với WTO về lĩnh vực dịch vụ BCVT, nhà đầu tư nước ngoài bị hạn chế mức góp vốn 49% trong BCC hoặc JV đối với doanh nghiệp khai thác hạ tầng mạng; nhưng đối với dịch vụ viễn thông không có hạ tầng mạng, 03 năm sau khi gia nhập, các công ty nước ngoài sẽ được tự do lựa chọn đối tác kinh doanh và tăng mức góp vốn lên 65%. Nếu vậy, sự góp mặt của doanh nghiệp BCVT nước ngoài trong hoạt động M&A sẽ tăng lên và đặc điểm “phần lớn hoạt động M&A là các hoạt động mua lại hơn là sáp nhập” vẫn sẽ tiếp tục trong thời gian tới. Tại thời điểm CPH xong MobiFone, các công ty như VodaFone, Orange France, NTT Docomo… sẽ thực hiện việc mua cổ phần của MobiFone mà họ đã trông đợi từ lâu.

2.2. Cạnh tranh gay gắt khiến các doanh nghiệp phải hợp tác với nhau để cùng khai thác công nghệ

Hiện tại cạnh tranh giữa các doanh nghiệp BCVT Việt Nam đã khá gay gắt nhưng mức độ tăng trưởng ngành vẫn còn tăng nên sự cạnh tranh sẽ còn khốc liệt hơn trong tương lai, nhất là trong bối cảnh gia nhập WTO. Nếu nhìn sang Trung Quốc, họ chia tách rồi lại sáp nhập thì ở Việt Nam, nếu chỉ xét riêng trong mảng mạng điện thoại di động đã có đến 7 doanh nghiệp trong khi tần số đã được chia hết. Rất có thể các mạng di động này sẽ được sáp nhập lại để tránh sự trùng lắp trong khai thác công nghệ. Thực tế rất nhiều doanh nghiệp đã hợp tác với nhau để cùng khai thác công nghệ như: Hanoi Telecom đã ra mắt mạng di động mới Vietnamobile, đổi máy mới sang công nghệ GSM cho thuê bao 092 hiện có, kinh doanh trên cở sở hạ tầng mạng GSM của Viettel, BeeLine sử dụng hạ tầng của VinaPhone, EVN Telecom và Hanoi Telecom thỏa thuận hợp tác chiến lược để sử dụng chung giấy phép triển khai công nghệ 3G…

2.3. Xu hướng hội tụ của lĩnh vực BCVT và xu hướng kinh doanh đa ngành

Trên thế giới, sự hội tụ giữa viễn thông, máy tính và phát thanh, truyền hình đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Trong viễn thông còn xảy ra sự hội tụ giữa cố định và di động, giữa thoại và dữ liệu. Hội tụ nói chung bao gồm hội tụ về mạng lưới hạ tầng và hội tụ về dịch vụ. Trước đây, các mạng lưới khác nhau chuyên cung cấp các dịch vụ chuyên biệt khác nhau: mạng viễn thông cung cấp các dịch vụ viễn thông, mạng Internet cung cấp các dịch vụ liên quan đến kết nối các máy tính, mạng lưới truyền dẫn phát sóng phát thanh truyền hình cung cấp các dịch vụ phát thanh truyền hình quảng bá. Bản thân mỗi dịch vụ này cũng có những đặc tính tương đối khác nhau, ví dụ dịch vụ viễn thông mang tính tương tác hai chiều, dịch vụ quảng bá mang tính chất một chiều. Tuy nhiên hiện nay, trên cùng một mạng có thể cung cấp các dịch vụ khác nhau 3 trong 1 và 4 trong 1.

Ví dụ điển hình là trên máy di động cầm tay có thể nhận được các chương trình truyền hình, có thể nghe đài, có thể truy nhập Internet và nói chuyện điện thoại, ngược lại trên mạng truyền hình cáp có thể cung cấp các dịch vụ viễn thông và Internet, còn trên mạng Internet có thể cung cấp dịch vụ phát thanh, truyền hình. Xu hướng hội tụ đó kéo theo sự mở rộng đối tượng tham gia hoạt động M&A trong lĩnh vực BCVT, không chỉ là những doanh nghiệp kinh doanh BCVT mà còn là các doanh nghiệp truyền thông.

Hiện nay sự phát triển của bưu chính và viễn thông ở Việt Nam là khá cách xa. Trong thời gian tới, mảng dịch vụ bưu chính sẽ cần phải thay đổi để bắt kịp viễn thông. Một xu thế mà Việt Nam có thể học tập các nước trên thế giới là liên kết bưu chính với ngành tài chính – ngân hàng, cơ cấu lại hoạt động kinh doanh, tận dụng ưu thế mạng lưới sẵn có và phát triển sang các dịch vụ tài chính và thanh toán. Dịch vụ ngân hàng bưu chính là một loại dịch vụ nằm trong nhóm các dịch vụ tài chính và thanh toán bao gồm: hoạt động thanh toán, dịch vụ ngân hàng và dịch vụ chuyển tiền. Tại Úc, bưu chính làm đại lý cho ngân hàng, ở Trung Quốc có dịch vụ tài chính bưu chính; bưu chính Nhật, Singapore, Pháp, Hàn Quốc cũng kinh doanh các dịch vụ tài chính Bưu chính; Đức thì thành lập ngân hàng bưu chính (Deutsche Postbank Group)…

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi mô hình tập đoàn với mục đích là kinh doanh đa ngành nghề, đa lĩnh vực. Đây là một tín hiệu tốt cho nền kinh tế, làm tăng sức cạnh tranh và là nhân tố giúp cho hoạt động M&A diễn ra thuận lợi hơn.

3. Mục tiêu phát triển lĩnh vực BCVT của Bộ Thông tin và Truyền thông

Mục tiêu của cơ quan quản lý lĩnh vực BCVT Việt Nam là đến năm 2020, Công nghệ thông tin và Truyền thông trở thành một ngành quan trọng đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP với tỷ lệ ngày càng tăng. Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong các nước ASEAN góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tạo tiền đề cho phát triển kinh tế tri thức và xã hội thông tin.

Về hạ tầng Bưu chính Viễn thông và Công nghệ thông tin: đạt các chỉ tiêu về mức độ sử dụng dịch vụ tương đương với mức bình quân của các nước công nghiệp phát triển, đa dạng các loại hình dịch vụ, bắt kịp xu thế hội tụ công nghệ và dịch vụ Viễn thông - Công nghệ thông tin - Truyền thông, hình thành hệ thống mạng tích hợp theo công nghệ thế hệ mới, băng thông rộng, dung lượng lớn, mọi nơi, mọi lúc với mọi thiết bị truy cập, đáp ứng nhu cầu ứng dụng Công nghệ thông tin và Truyền thông, rút ngắn khoảng cách số, bảo đảm tốt an ninh, quốc phòng.

Về ứng dụng Công nghệ thông tin và Truyền thông và Internet: phải đưa các hoạt động này sâu rộng trong mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và quản lý để tạo nên sức mạnh và động lực để chuyển dịch cơ cấu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu suất lao động, tăng cường năng lực cạnh tranh, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ; góp phần xây dựng nhà nước minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, dân chủ và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn. Khai thác có hiệu quả thông tin và tri thức trong tất cả các ngành. Xây dựng và phát triển Việt Nam điện tử với công dân điện tử, chính phủ điện tử và doanh nghiệp điện tử, giao dịch và thương mại điện tử đạt trình độ nhóm các nước dẫn đầu khu vực ASEAN.

Công nghiệp Công nghệ thông tin và Truyền thông trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và khâu quan trọng trong dây chuyền gia công, sản xuất và cung cấp toàn cầu, đảm bảo tăng trưởng tốc độ cao, công nghệ hiện đại, sản xuất nhiều sản phẩm Việt Nam ngày càng có hàm lượng sáng tạo cao. Một số sản phẩm công nghiệp quan trọng trong lĩnh vực điện tử, phần cứng, phần mềm đạt trình độ nhóm nước phát triển trên thế giới. Phát triển mạnh công nghiệp phần mềm, công nghiệp nội dung, coi trọng sở hữu trí tuệ và bản quyền tác giả.

Về nguồn nhân lực Công nghệ thông tin và Truyền thông: đạt trình độ nhóm các nước dẫn đầu khu vực ASEAN về số lượng, trình độ và chất lượng đáp ứng các yêu cầu quản lý, sản xuất, dịch vụ và ứng dụng trong nước và xuất khẩu quốc tế. Phổ cập, xóa mù tin học, nâng cao trình độ, kỹ năng ứng dụng Công nghệ thông tin và Truyền thông cho người dân, đặc biệt thanh thiếu niên.