- Nhất tiễn hạ song điêu (một mũi tên bắn hai con chim) đại ý nói về cách dùng lực tối thiểu để đạt hiệu quả tối đa. Đây cũng là điều mà các doanh nghiệp mong đạt được, đặc biệt là trong thời buổi khó khăn kinh tế hiện nay.

Làm sao để bỏ ra mức vốn tối thiểu mà đạt được hiệu quả tối đa luôn là vấn đề mà các doanh nghiệp phải theo đuổi. Nhiều doanh nghiệp đang phải thực hiện chính sách tinh giảm nhân sự. Thế nhưng giảm người ắt sẽ giảm sản phẩm, kéo theo giảm doanh thu nên bài toán đặt ra là làm sao dùng ít người nhất mà hiệu quả cao nhất. Hơn lúc nào hết, vấn đề sử dụng nguồn nhân lực hợp lý là hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp.

Một nghiên cứu cho thấy, người lao động chỉ dùng khoảng 40-60% năng lực của mình để đáp ứng nhu cầu công việc. Phần năng lực còn lại là yếu tố góp phần thôi thúc người lao động tìm công việc mới. Như vậy, đánh giá đúng năng lực nhân viên là rất quan trọng để có phương thức sử dụng hợp lý. Chẳng hạn nếu một nhân viên bán hàng có khả năng về viết lách mà phòng marketing thiếu người làm công việc chuyên viết thông cáo báo chí nhưng nhu cầu lại không quá thường xuyên để tuyển hẳn một nhân viên chuyên trách, thì có thể để nhân viên bán hàng này đảm nhận công việc và tính thêm thù lao cho người này. Nếu phòng marketing không có nhu cầu nhân sự thì có thể bố trí thêm việc của nhân viên bán hàng này, ví dụ viết các thư ngỏ, thư giới thiệu sản phẩm, dịch vụ của công ty hay thư chúc mừng… gửi đến khách hàng để hỗ trợ thêm cho công việc kinh doanh. Như vậy, doanh nghiệp vừa tạo thêm thu nhập cho nhân viên, vừa khích lệ nhân viên phát huy tài năng và giảm bớt khả năng nhân viên bán hàng này nhảy sang công ty khác. Bộ phận nhân sự cũng đỡ tốn công tuyển cộng tác viên để có thời gian làm các công việc khác quan trọng hơn. Muốn làm được điều này, trong công ty phải có sẵn sự phối hợp chặt chẽ và nhịp nhàng giữa các phòng ban và đoàn kết giữa các nhân viên. Ngược lại, dễ dẫn đến mâu thuẫn nội bộ nếu các trưởng bộ phận có tâm lý “bị lấn sân” hay “bị phỗng tay trên” hoặc “chăm chăm săn người của nhau”…

Một ứng dụng khác của kế này là xây dựng các mối quan hệ giữa các nhân viên trong công ty. Chẳng hạn, khi thấy nhân viên của mình có quan hệ thân mật với người quản lý bộ phận khác, người trưởng bộ phận có thể chính thức nhờ vị quản lý đó hướng dẫn, hỗ trợ nhân viên nọ trong công việc. Cách làm như vậy vừa tiết kiệm được công việc đào tạo, định hướng cho nhân viên, vừa giảm thiểu được nguy cơ “làm loạn” nếu hai người quản lý không ưa nhau, vừa tăng cường giao lưu giữa các bộ phận.
 
Có thể nói ngắn ngọn, bí quyết để dùng kế này là đừng làm việc gì chỉ với một mục tiêu duy nhất và phải xem đó là “chiến lược vừa tầm, thành công vượt trội”. Kế này dễ bị nhầm với quản trị rủi ro, nói vui là “bắt cá hai tay”, vì đều tính trước các tình huống xấu xảy ra nhưng khác ở chỗ “Nhất tiễn hạ song điêu” không phải là “nếu không có A thì còn có thể đạt được B” như quản trị rủi ro, mà là “nhất thiết phải làm sao có cả A lẫn B”. Kế này cũng không giống “Tọa sơn quan hổ đấu” bởi vì có thể dùng nhiều cách chứ không chỉ là khích tướng và điều cần đạt được là hai kết quả mới chứ không phải tiêu diệt các chướng ngại. Trong lĩnh vực quản trị nhân sự, điều quan trọng vẫn là mua được nhiều sức lao động phù hợp nhu cầu nhất với giá rẻ nhất.

Tôn Tẫn - cháu của Tôn Tử - ngày xưa biến kế “Nhất tiễn hạ song điêu” của Tôn Tử giúp Điền Kỵ nước Tề vây Ngụy cứu Triệu. Lúc đó, nước Ngụy đánh nước Triệu, nước Triệu cầu cứu nước Tề. Tôn Tẫn khuyên Điền Kỵ: “Muốn gỡ mối rối ren thì phải làm từ từ, không được căng thẳng. Muốn cứu những người đang đánh nhau thì không nên xông vào đánh giùm, tránh chỗ thực, đánh vào chỗ hư; hình thế chống nhau, ở ngoài binh khí nhẹ và quân lính tinh nhuệ kiệt sức, ở trong người già người yếu mỏi mệt. Chi bằng ngài cứ đem quân đi nhanh về Đại Lương, cắt đứt đường giao thông, đánh vào nơi trống của Ngụy thì Ngụy nhất định phải bỏ Triệu để tự cứu lấy mình. Như thế là đánh một nơi mà giải vây cho nước Triệu lại đồng thời làm cho quân Ngụy kiệt quệ”.

Cốt lõi của kế này vẫn là “chiến lược vừa tầm, thành công vượt trội”.

Bài www.SAGA.vn hợp tác với Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần, số 253, ra ngày 13/06/2008