www.SAGA.vn - Khái niệm M&A (mua bán, sáp nhập DN) gần đây được nhắc nhiều trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Dù trên thực tế, hoạt động M&A đã diễn ra từ nhiều năm nay, điển hình là vụ Kinh Đô mua lại nhà máy kem Wall's từ Unilever cách đây hơn sáu năm để biến thành thương hiệu kem kido's sau đó.
Từ đó đến nay, dòng chảy M&A vẫn cứ tiếp diễn một cách âm thầm hoặc công khai. Những đợt sóng ngầm M&A trên thị trường luôn chờ dịp thuận lợi để bùng phát.
Con số và tiềm năng
Theo những con số thống kê từ năm 2006 đến nay, số vụ M&A tại VN tăng dần. Cụ thể, năm 2006 có 38 vụ; năm 2007 có 108 vụ, tăng gần 285%; năm 2008 diễn ra 146 vụ, tăng 35%. Số vụ M&A vẫn tiếp tục tăng lên trong sáu tháng đầu năm 2009, với 112 vụ, tăng 107% so với cùng kỳ năm 2008 (54 vụ).
Song về giá trị mua bán và sáp nhập DN thì không tăng tỉ lệ thuận như số vụ: Năm 2006 đạt 299 triệu USD; năm 2007 giá trị tăng mạnh lên 1.719 triệu USD; song đến năm 2008 lại giảm, chỉ đạt 1.099 triệu USD; sáu tháng đầu năm 2009, giá trị M&A đạt 232 triệu USD, giảm 51% so với cùng kỳ năm 2008 (471 triệu USD).
Tuy nhiên, cái nhìn của giới DN và chuyên gia về những con số trên không nhuốm màu bi quan. Trong một cuộc hội thảo về M&A được tổ chức tại TPHCM mới đây, ông Vũ Bá Phú - Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công thương - lý giải rằng, giá trị giao dịch của các vụ M&A giảm là do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế toàn cầu, trong sáu tháng cuối năm giá trị giao dịch sẽ tăng.
Trên thực tế, M&A còn khá mới mẻ tại VN và tiềm năng của thị trường này còn rất lớn. Trong một cuộc hội thảo về M&A tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Bích Đạt đã đưa ra dự báo: Khoảng từ 30%-50% DN VN sẽ phải sáp nhập trong vòng 5-10 năm tới dưới tác động của khủng hoảng.
Lập luận cho rằng M&A giảm nhiệt do khủng hoảng là thiếu thực tế. Có thể các vụ sáp nhập trong hoàn cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu có giá trị giao dịch/mỗi vụ không lớn như trước đây, song số vụ và tổng giá trị chưa hẳn giảm nhiều.
Sóng ngầm
Một trong những nguyên nhân tạo ra những cơn sóng ngầm không dứt về M&A ngay trong thời kỳ suy thoái kinh tế toàn cầu chính là: Nhu cầu tái cơ cấu DN để hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn; thực hiện M&A vào thời kỳ này sẽ tiết kiệm được chi phí (giá mua theo kênh cổ phiếu và giá bán thoả thuận giữa hai bên đều giảm).
Tình hình M&A cũng dễ dàng hơn khi phía mua thì muốn thúc đẩy nhanh có ngay nguồn lực đón đầu khi kinh tế hồi phục, còn phía bán có cách làm việc và quan điểm mềm dẻo hơn.
Những con sóng M&A tất nhiên không tràn lan, mà được tính toán rất kỹ vì liên quan tới lợi ích thiết thân của bên mua và bên bán. Đại diện VinaCapital - ông Andy Ho - cho biết, các ngành mà quỹ này quan tâm là dược, bệnh viện, hàng tiêu dùng có thương hiệu, vận chuyển hàng hoá và kho bãi.
Yếu tố quan trọng bên mua tính tới là tiềm năng để mở rộng và phát triển kinh doanh sau sáp nhập. Trong đó, giá trị tài sản thể hiện qua nhà xưởng, máy móc, thiết bị, thương hiệu, đội ngũ, hệ thống phân phối v.v... được quan tâm hàng đầu, giúp cho bên mua rút ngắn được thời gian đầu tư và chuẩn bị để đi tắt ra thị trường.
Một dự báo được ông Nguyễn Trí Thanh đưa ra, là các DN có lợi thế về đất sẽ là mục tiêu của bên mua trong giai đoạn 2009-2010. Dự báo này đã diễn ra trong thực tế khi gần đây, nhiều DN VN đã tiến hành sang nhượng mặt bằng và dự án xây cao ốc: Cty CP Nhiên liệu Sài Gòn có kế hoạch bán dự án cao ốc văn phòng cho thuê 143-145 Điện Biên Phủ (TPHCM) với giá 40 tỉ đồng; TCty CP Xây dựng điện VN bán khách sạn Green Plaza (Đà Nẵng); Cty CP kỹ thuật Việt bán cao ốc mười tầng trên đường Võ Văn Tần (TPHCM) trên diện tích 4.350m2; Vinasun bán khu đất 717m2 trên đường Thủ Khoa Huân (quận 1, TPHCM)...
M&A diễn ra chủ yếu giữa các DN VN với nhau và việc mua Cty VN của các đối tác nước ngoài. Hàng loạt các ngân hàng thương mại cổ phần VN đã bán cổ phần cho các ngân hàng nước ngoài, rồi hàng loạt các Cty chứng khoán. Theo các chuyên gia tư vấn, các DN của Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Hồng Kông....đang đẩy mạnh việc xúc tiến thâu tóm các DN VN.
Một số ngành, lĩnh vực có nhu cầu M&A cao
- Ngành dược: VN hiện là một trong những quốc gia nhập khẩu dược nhiều nhất thế giới (năm 2008 giá trị nhập khẩu 1,1 tỉ USD, năm 2009 dự kiến đạt 1,2 tỉ USD), và có thị trường dược phẩm tăng trưởng nhanh (bình quân 25%/năm). Theo Cục Quản lý Dược, nên khuyến khích hoạt động M&A trong ngành này để các DN dược nước ngoài mua cổ phần của các Cty dược VN, tạo ra sản phẩm và hệ thống phân phối tốt hơn.
- Lĩnh vực tài chính - ngân hàng: Thời gian qua, nhiều ngân hàng và Cty chứng khoán đã bán cổ phần cho các ngân hành và Cty tài chính nước ngoài. M&A trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng đang được đánh giá là năng động nhất. Hiện các ngân hàng nước ngoài vẫn đang chờ đợi nới rộng giới hạn sở hữu cổ phần tối đa tại các ngân hàng thương mại cổ phần VN (hiện tối đa 30%) và tìm cơ hội nhảy vào các ngân hàng đang cổ phần hoá như Vietcombank, Vietinbank...
- Ngành viễn thông: Được mua cổ phần của các mạng di động lớn của VN như MobiFone, Viettel, VinaPhone đang là khao khát của các đại gia viễn thông thế giới như France Telecom (Pháp), NTT Docomo (Nhật Bản), Telenor (Na Uy), VodaFone (Anh)...Việc MobiFone được định giá 2 tỉ USD và đang chờ thời điểm cổ phần hoá luôn được các Cty viễn thông nước ngoài quan tâm. Vài năm trở lại đây France Telecom luôn "áp sát" MobiFone để hiện thực hoá cơ hội được M&A.
- Lĩnh vực giải trí: Theo Cty tư vấn và kiểm toán PricewaterhouseCoopers, giá trị thị trường giải trí và truyền thông VN đã tăng gấp ba lần trong 5 năm từ 2004-2009. Dự báo giai đoạn từ 2009-2013, mức tăng trưởng hàng năm của ngành giải trí và truyền thông là 16,7%, cao nhất thế giới; quảng cáo tăng 10,9%; chi tiêu của người sử dụng đầu cuối các dịch vụ này (không gồm truy cập Internet) tăng 16,1%. Mức tăng trưởng này sẽ thúc đẩy nhiều vụ M&A diễn ra.
- Lĩnh vực bất động sản: Chỉ riêng TPHCM hiện có gần 900 Cty bất động sản nhưng hầu hết có quy mô nhỏ và yếu về vốn đầu tư. Điểm yếu này cũng chính là môi trường dễ tạo ra hoạt động M&A sôi động. Chính từ đó các chuyên gia về M&A nhận định rằng bất động sản là lĩnh vực diễn ra M&A nóng nhất.